Česta pitanja

Kako da proverim da li sam prijavljen na obavezno socijalno osiguranje i da li poslodavac plaća doprinose po osnovu obaveznog socijalnog osiguranja?

Zaposleni može da proveri da li je prijavljen na obavezno socijalno osiguranje u  Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja ( Fond PIO) , a u vezi sa uplatom poreza i doprinosa, po osnovu obaveznog osiguranja, zaposleni se pisanim putem može  obratiti Ministarstvu finansija – Poreskoj upravi, područnoj jedinici prema sedištu poslodavca.

Da li lica mlađa od 18 godina mogu da rade i pod kojim uslovima?

Lica mlađa od 18 godina mogu da zasnuju radni odnos uz pismenu  saglasnost roditelja, usvojioca ili staratelja, ako takav rad ne ugrožava njegovo zdravlje , moral i obrazovanje. Opšti uslov za zasnivanje radnog odnosa je da lice koje zasniva radni odnos ima najmanje 15 godina života i da ispunjava druge uslove predviđene za rad na određenim poslovima  utvrđene zakonom i Pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji poslova.

Koja su osnovna prava i obaveze zaposlenog prilikom stupanja na rad?

Zaposleni ostvaruje prava i obaveze iz radnog odnosa, danom stupanja na rad . Osnovna prava zaposlenog su pravo na rad, pravo na zaradu , pravo na obavezno socijalno osiguranje, pravo na bezbedan i zdrav rad.

Ako zaposleni ne stupi na rad danom utvrđenim ugovorom o radu, smatra se da nije zasnovao radni odnos, osim ako je sprečen da stupi na rad iz opravdanih razloga ili ako se poslodavac i zaposleni drukčije dogovore. Ugovorom o radu se definišu prava i obaveze zaposlenog kao  i druga prava koja nisu utvrđena zakonom.

Šta uraditi ukoliko poslodavac nakon stupanja na rad izbegava zaključenje ugovora o radu ili podnošenje prijave na obavezno socijalno osiguranje?

Ukoliko poslodavac nakon stupanja na rad izbegava zaključenje ugovora o radu i podnošenje jedinstvene prijave na obavezno socijalno osiguranje,  zaposleni može da se obrati inspekciji rada  prema sedištu poslodavca.

Da li mogu da podnesem anonimnu prijavu protiv poslodavca i kako to da učinim?

Ukoliko želite da se obratite inspekciji rada za pomoć i savet ili da podnesete prijavu, možete to da učinite odlaskom u kancelarije odeljenja/odseka inspekcije rada u upravnim okruzima ili Gradu Beogradu, putem telefona, kao i putem i-mejla.

Inspekcija rada stalno apeluje na sva lica koja rade “na crno“ da se obrate inspekciji rada i da prijave ovakav način rada, kako bi inspektor rada inspekcijskim nadzorom utvrdio faktički rad kod poslodavca i naložio mu da sa licima zatečenim na radu “na crno“, zaključi ugovor o radu na neodređeno vreme.

Kako da znam kojoj inspekciji rada mogu da podnesem prijavu?

Prijava se može se podneti inspekciji rada prema sedištu poslodavca, a adrese i telefoni odeljenja i odseka inspekcije rada u upravnim okruzima i gradu Beogradu nalaze se na zvaničnom sajtu Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja (www.minrzs.gov.rs) .

Kako se menjaju elementi već zaključenog ugovora o radu?

Izmenu ugovorenih uslova rada poslodavac može ponuditi zaposlenom aneksom ugovora o radu, u slučajevima iz člana 171. Zakona o radu.
Poslodavac može zaposlenom da ponudi izmenu ugovorenih uslova rada – aneks ugovora:
1) radi premeštaja na drugi odgovarajući posao, zbog potreba procesa i organizacije rada;
2) radi premeštaja u drugo mesto rada kod istog poslodavca, u skladu sa članom 173. ovog zakona;
3) radi upućivanja na rad na odgovarajući posao kod drugog poslodavca, u skladu sa članom 174. ovog zakona;
4) ako je zaposlenom koji je višak obezbedio ostvarivanje prava iz člana 155. stav 1. tačka 5) ovog zakona;
5) radi promene elemenata za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i drugih primanja zaposlenog koji su sadržani u ugovoru o radu u skladu sa članom 33. stav 1. tačka 11) ovog zakona;
6) u drugim slučajevima utvrđenim zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.
Odgovarajućim poslom u smislu stava 1. tač. 1) i 3) ovog člana smatra se posao za čije se obavljanje zahteva ista vrsta i stepen stručne spreme koji su utvrđeni ugovorom o radu

Koji su obavezni elementi ugovora o radu?

Obavezni elementi ugovora o radu određeni su čl. 33. stav1, tač. 1 -13. i stav 2. Zakona o radu, a na prava i obaveze koja nisu utvrđena ugovorom primenjuju se odgovarajuće odredbe zakona i opšteg akta.
Ugovor o radu sadrži:
1) naziv i sedište poslodavca;
2) lično ime zaposlenog, mesto prebivališta, odnosno boravišta zaposlenog;
3) vrstu i stepen stručne spreme, odnosno obrazovanja zaposlenog, koji su uslov za obavljanje poslova za koje se zaključuje ugovor o radu;
4) naziv i opis poslova koje zaposleni treba da obavlja;
5) mesto rada;
6) vrstu radnog odnosa (na neodređeno ili određeno vreme);
7) trajanje ugovora o radu na određeno vreme i osnov za zasnivanje radnog odnosa na određeno vreme;
8) dan početka rada;
9) radno vreme (puno, nepuno ili skraćeno);
10) novčani iznos osnovne zarade na dan zaključenja ugovora o radu;
11) elemente za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i druga primanja zaposlenog;
12) rokove za isplatu zarade i drugih primanja na koja zaposleni ima pravo;
13) trajanje dnevnog i nedeljnog radnog vremena.
Ugovor o radu ne mora da sadrži elemente iz elemente za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i druga primanja zaposlenog, rokove za isplatu zarade i drugih primanja na koja zaposleni ima pravo i trajanje dnevnog i nedeljnog radnog vremena.

Šta se događa ukoliko odredbe ugovora o radu nisu u skladu sa Zakonom o radu?

Pojedine odredbe ugovora o radu kojima su utvrđeni nepovoljniji uslovi rada od uslova utvrđenih zakonom i opštim aktom, smatraju se ništavim i neposredno se primenjuju odredbe zakona.

Kako se utvrđuje visina zarade, kolika je najniža zarada i šta učiniti ako poslodavac ne isplaćuje zaradu?

Elementi za utvrđivanje osnovne zarade i novčani iznos zarade se utvrđuje ugovorom o radu. Zaposleni ima pravo na minimalnu zaradu u skladu sa Odlukom Socijalno-ekonomskog saveta.

Šta predstavlja obračun zarade i kad je poslodavac dužan da ga dostavlja zaposlenom?

Obračun zarade predstavlja izvršnu ispravu, pa ukoliko poslodavac zaposlenom ne isplaćuje zaradu i ne dostavlja obračun zarade, zaposleni se može neposredno obratiti inspekciji rada. Po dostavljanju obračuna zarade, zaposleni se može obratiti nadležnom sudu. Obračun zarade, poslodavac dostavlja zaposlenom prilikom isplate zarade, kao i ukoliko isplata nije izvršena.